Vòng lặp while trong Python

Vòng lặp while chạy đi chạy lại một khối lệnh chừng nào điều kiện còn đúng. Dùng khi bạn không biết trước phải lặp bao nhiêu lần: đánh tới khi quái chết, hỏi tới khi người chơi nhập đúng, chạy game tới khi bấm thoát.

Cú pháp while

slime_hp = 30
hits = 0

while slime_hp > 0:
    slime_hp -= 12
    hits += 1
    print(f"Chém! Slime còn {slime_hp} máu")

print(f"Hạ slime sau {hits} đòn")
# Chém! Slime còn 18 máu
# Chém! Slime còn 6 máu
# Chém! Slime còn -6 máu
# Hạ slime sau 3 đòn

Mỗi vòng, Python kiểm tra slime_hp > 0. Còn đúng thì chạy khối bên trong, xong quay lại kiểm tra tiếp. Sai thì thoát vòng lặp và chạy dòng sau nó.

Điều kiện được kiểm tra trước mỗi vòng. Nếu ngay từ đầu đã sai, khối bên trong không chạy lần nào.

Vòng lặp vô tận

Lỗi nặng nhất với while là quên làm điều kiện thay đổi:

slime_hp = 30
while slime_hp > 0:
    print("Chém!")
    # quên trừ máu, slime_hp mãi là 30

Chương trình in "Chém!" mãi không dừng. Bấm Ctrl+C trong terminal để ngắt, Python báo KeyboardInterrupt.

Lỗi hay gặp: vòng lặp không bao giờ dừng, terminal chạy chữ liên tục hoặc đứng im. Kiểm tra xem trong thân vòng lặp có dòng nào làm điều kiện tiến dần về False không. Bấm Ctrl+C để thoát.

Đôi khi lặp vô tận là cố ý. Vòng lặp chính của game chạy mãi cho tới khi người chơi thoát, viết bằng while True: kết hợp với break.

break: thoát ngay

break thoát khỏi vòng lặp lập tức, không cần đợi điều kiện sai:

while True:
    command = input("Lệnh (attack/quit): ")
    if command == "quit":
        print("Thoát game")
        break
    print("Bạn ra lệnh:", command)

Mẫu while True + break hay dùng khi hỏi người chơi tới lúc nhập đúng:

while True:
    text = input("Chọn độ khó (1-3): ")
    if text in ("1", "2", "3"):
        difficulty = int(text)
        break
    print("Chỉ nhập 1, 2 hoặc 3")

print("Độ khó:", difficulty)

continue: bỏ qua lượt này

continue bỏ qua phần còn lại của vòng hiện tại và nhảy lên kiểm tra điều kiện cho vòng sau.

turn = 0
while turn < 6:
    turn += 1
    if turn % 3 == 0:
        print(f"Lượt {turn}: quái bị choáng, bỏ lượt")
        continue
    print(f"Lượt {turn}: quái tấn công")
# Lượt 1: quái tấn công
# Lượt 2: quái tấn công
# Lượt 3: quái bị choáng, bỏ lượt
# Lượt 4: quái tấn công
# Lượt 5: quái tấn công
# Lượt 6: quái bị choáng, bỏ lượt

Để ý dòng turn += 1 đặt trước continue. Nếu đặt nó ở cuối thân vòng lặp, sau dòng print, thì khi continue chạy, turn không được tăng nữa và vòng lặp kẹt mãi ở một lượt. Ở ví dụ này nó kẹt ngay từ đầu, vì turn = 0 cũng chia hết cho 3. Đây là cách phổ biến nhất để vô tình tạo ra vòng lặp vô tận.

while với else

Python có một cú pháp ít gặp: else sau while. Khối else chạy khi vòng lặp kết thúc bình thường (điều kiện thành sai), và không chạy nếu thoát bằng break.

attempts = 0
secret = 7

while attempts < 3:
    attempts += 1
    guess = attempts * 3   # thử 3, 6, 9
    if guess == secret:
        print("Mở được rương!")
        break
else:
    print("Hết lượt, rương khóa vĩnh viễn")  # Hết lượt, rương khóa vĩnh viễn

Không dùng cũng được, nhưng gặp trong code người khác thì biết nó nghĩa là "không bị break".

while hay for

Biết trước số lần lặp, hoặc cần đi qua từng phần tử của list, thì dùng vòng lặp for. Dùng while khi số lần lặp phụ thuộc vào một điều kiện chỉ biết lúc chạy.

# Nên dùng for: biết trước 5 lượt
for turn in range(5):
    print(turn)

# Nên dùng while: không biết mấy đòn thì quái chết
boss_hp = 500
while boss_hp > 0:
    boss_hp -= 73

Bài tập

Người chơi có 100 vàng, mỗi lần quay gacha tốn 30 vàng. Dùng while để quay tới khi hết tiền quay. Cứ lượt thứ 2 thì trúng "Kiếm hiếm" và dừng quay luôn. In số vàng còn lại.

gold = 100
spins = 0

while gold >= 30:
    gold -= 30
    spins += 1
    print(f"Quay lần {spins}")
    if spins == 2:
        print("Trúng Kiếm hiếm!")
        break

print("Vàng còn:", gold)
# Quay lần 1
# Quay lần 2
# Trúng Kiếm hiếm!
# Vàng còn: 40