Mục lục Python

Docs / Python

If else trong Python

Bài trướcBài tiếp

Câu lệnh if cho chương trình chọn đường: điều kiện đúng thì làm việc này, sai thì làm việc khác. Quái hết máu thì cho biến mất, đủ vàng thì cho mua đồ, bấm phím nào thì làm hành động đó.

if

hp = 0
if hp <= 0:
    print("Game over")  # Game over

Cú pháp gồm từ if, điều kiện, dấu :, rồi khối lệnh thụt vào 4 dấu cách. Điều kiện là bất kỳ thứ gì ra True hay False, xem Bool và toán tử.

Lỗi hay gặp: quên dấu : cuối dòng if. Python báo SyntaxError: expected ':'. Còn quên thụt lề thì báo IndentationError, xem lại Cú pháp Python.

else

else chạy khi điều kiện của if sai:

gold = 120
sword_price = 250

if gold >= sword_price:
    gold -= sword_price
    print("Đã mua kiếm")
else:
    print(f"Thiếu {sword_price - gold} vàng")  # Thiếu 130 vàng

elif

Có nhiều trường hợp thì dùng elif (viết tắt của "else if"). Python kiểm tra từ trên xuống, gặp điều kiện đúng đầu tiên thì chạy khối đó và bỏ qua tất cả phần còn lại.

hp = 45

if hp > 70:
    print("Khỏe")
elif hp > 30:
    print("Bị thương")  # Bị thương
elif hp > 0:
    print("Nguy kịch")
else:
    print("Đã gục")

hp = 45 cũng lớn hơn 0, nhưng dòng "Nguy kịch" không in vì hp > 30 đã đúng trước.

Chỗ người mới hay sai là đặt điều kiện rộng lên trước:

score = 950

if score >= 500:
    rank = "B"
elif score >= 900:
    rank = "A"   # không bao giờ tới được
print(rank)      # B

950 lớn hơn 500 nên dừng ở nhánh đầu, không bao giờ xét tới 900. Sắp điều kiện từ hẹp tới rộng: >= 900 trước, >= 500 sau.

Một lỗi khác là dùng nhiều if riêng rẽ khi các trường hợp loại trừ nhau:

hp = 80
if hp > 70:
    print("Khỏe")
if hp > 30:
    print("Bị thương")
# Khỏe
# Bị thương

Cả hai if đều được kiểm tra độc lập, nên in cả hai dòng. Đổi if thứ hai thành elif là đúng.

if lồng nhau

Đặt if trong if được, nhưng lồng sâu khó đọc. Thường gộp bằng and sẽ gọn hơn:

has_key = True
level = 12

# lồng nhau
if has_key:
    if level >= 10:
        print("Mở cổng")

# gộp lại, cùng kết quả
if has_key and level >= 10:
    print("Mở cổng")

Điều kiện một dòng

Khi chỉ cần chọn một trong hai giá trị, viết gọn trên một dòng:

hp = 15
status = "Nguy kịch" if hp < 20 else "Ổn"
print(status)  # Nguy kịch

Đọc là: status bằng "Nguy kịch" nếu hp < 20, không thì bằng "Ổn". Chỉ dùng cho trường hợp ngắn, dài quá thì quay về if else bình thường.

match (Python 3.10 trở lên)

Khi so một giá trị với nhiều giá trị cố định, chuỗi elif dài dòng. match gọn hơn:

command = "attack"

match command:
    case "attack":
        print("Vung kiếm!")  # Vung kiếm!
    case "defend":
        print("Giơ khiên")
    case "run" | "flee":
        print("Bỏ chạy")
    case _:
        print("Lệnh không hợp lệ")
  • Mỗi case là một giá trị để so.
  • | gộp nhiều giá trị vào một case: gõ "run" hay "flee" đều bỏ chạy.
  • case _: bắt mọi trường hợp còn lại, giống else.
  • Khớp case nào thì chạy case đó rồi thoát, không rơi xuống case sau.

match làm được nhiều hơn thế (tách tuple, list, dict), nhưng so giá trị như trên là đủ dùng cho người mới. Máy chạy Python cũ hơn 3.10 sẽ báo SyntaxError ở dòng match.

Bài tập

Viết chương trình xếp hạng theo điểm: từ 1000 trở lên là "S", từ 800 là "A", từ 500 là "B", còn lại là "C". Thử với score = 820. Sau đó dùng match để in phần thưởng: S được "Rương vàng", A được "Rương bạc", các hạng khác được "Bình máu".

Xem đáp án 
score = 820

if score >= 1000:
    rank = "S"
elif score >= 800:
    rank = "A"
elif score >= 500:
    rank = "B"
else:
    rank = "C"

match rank:
    case "S":
        reward = "Rương vàng"
    case "A":
        reward = "Rương bạc"
    case _:
        reward = "Bình máu"

print(rank, reward)  # A Rương bạc
Bài trướcBài tiếp