Module và pip trong Python

Module là một file Python chứa code để file khác dùng lại. Python có sẵn hàng trăm module (tung xúc xắc, xử lý thời gian, đọc JSON), cộng đồng còn viết thêm hàng trăm nghìn thư viện khác cài qua pip. Biết cách lấy code có sẵn thì bạn không phải tự viết lại những thứ người khác đã làm tốt.

import module có sẵn

Module random dùng cho mọi thứ ngẫu nhiên trong game:

import random

damage = random.randint(10, 20)   # số nguyên từ 10 tới 20, tính cả hai đầu
loot = random.choice(["Kiếm", "Khiên", "Vàng"])
print(damage, loot)  # ví dụ: 14 Khiên

Sau import random, gọi hàm trong module bằng random.tên_hàm. Mỗi lần chạy ra kết quả khác nhau.

Muốn gọi tên hàm trực tiếp, dùng from ... import:

from random import randint, choice

crit = randint(1, 100) <= 15
print(crit)  # True hoặc False

Đặt tên ngắn cho module bằng as:

import datetime as dt
print(dt.date.today())  # ví dụ: 2026-09-27

Vài module có sẵn hay dùng: random, math, time, datetime, json, os, pathlib, csv.

Lỗi hay gặp: đặt tên file của bạn trùng tên module. File tên random.py mà trong đó viết import random, Python sẽ import chính file đó thay vì module chuẩn, rồi báo AttributeError: module 'random' has no attribute 'randint'. Đổi tên file thành dice.py chẳng hạn, và xóa thư mục __pycache__ nếu có.

Tự viết module

Mọi file .py đều là module. Tách code thành nhiều file khi chương trình dài ra. Tạo hai file cùng thư mục:

combat.py:

BASE_CRIT = 1.5

def calc_damage(attack, defense):
    return max(attack - defense, 1)

def crit_damage(damage):
    return int(damage * BASE_CRIT)

main.py:

import combat

damage = combat.calc_damage(50, 20)
print(damage)                       # 30
print(combat.crit_damage(damage))   # 45
print(combat.BASE_CRIT)             # 1.5

Chạy python main.py. Tên module là tên file bỏ đuôi .py.

if name == "main"

Khi import combat, Python chạy toàn bộ file combat.py. Nếu trong đó có dòng print để thử hàm, nó sẽ in ra cả khi bạn chỉ muốn import.

Cách tách: đặt code chạy thử dưới dòng kiểm tra này.

def calc_damage(attack, defense):
    return max(attack - defense, 1)

if __name__ == "__main__":
    print(calc_damage(50, 20))  # chỉ chạy khi gõ python combat.py

Chạy trực tiếp python combat.py thì __name__ là "__main__", khối dưới chạy. Bị import từ file khác thì __name__ là "combat", khối dưới bị bỏ qua.

Cài thư viện ngoài bằng pip

pip là công cụ cài thư viện đi kèm Python. Thư viện lấy từ PyPI, kho thư viện chung của Python. Ví dụ cài pygame để làm game 2D:

python -m pip install pygame

Viết python -m pip thay vì chỉ pip để chắc chắn thư viện được cài vào đúng bản Python mà lệnh python đang dùng. Máy có nhiều bản Python thì hay bị lệch chỗ này.

Vài lệnh pip khác:

python -m pip list                 # xem đã cài gì
python -m pip install --upgrade pygame
python -m pip uninstall pygame

Lỗi hay gặp: ModuleNotFoundError: No module named 'pygame'. Hoặc là chưa cài, hoặc cài vào một bản Python khác với bản đang chạy file. Trong VS Code, kiểm tra góc dưới bên phải xem đang chọn Python nào, bấm vào để đổi.

venv: môi trường ảo

Cài mọi thư viện chung vào một chỗ thì lâu dần sẽ loạn: project A cần bản cũ, project B cần bản mới. Môi trường ảo (virtual environment) là một thư mục chứa Python và thư viện riêng cho từng project.

Tạo và bật venv trong thư mục project trên Windows:

python -m venv .venv
.venv\Scripts\activate

Bật xong, đầu dòng terminal hiện (.venv). Mọi lệnh pip install lúc này chỉ cài vào project đó. Tắt bằng lệnh deactivate.

Nếu PowerShell báo running scripts is disabled on this system khi activate, dùng Command Prompt thay cho PowerShell, hoặc để VS Code tự bật: mở thư mục project, bấm Ctrl+Shift+P, chọn Python: Select Interpreter rồi chọn bản trong .venv.

Lưu danh sách thư viện để người khác cài lại giống hệt:

python -m pip freeze > requirements.txt
python -m pip install -r requirements.txt

Thư mục .venv không đưa lên Git, chỉ đưa requirements.txt.

Bài tập

Tạo file loot.py có hàm roll_chest() trả về một món ngẫu nhiên trong ["Vàng", "Bình máu", "Kiếm hiếm"]. Trong main.py, import hàm đó, gọi 3 lần và in kết quả. Thêm đoạn thử trong loot.py sao cho nó không in gì khi bị import.

import random

def roll_chest():
    return random.choice(["Vàng", "Bình máu", "Kiếm hiếm"])

if __name__ == "__main__":
    print("Thử:", roll_chest())

from loot import roll_chest

for _ in range(3):
    print(roll_chest())
# ví dụ:
# Bình máu
# Vàng
# Bình máu