Cú pháp Python

Cú pháp là luật viết code để Python đọc hiểu được. Luật của Python khá ít, nhưng có một điều khác hẳn C# hay JavaScript: khoảng trắng đầu dòng là một phần của code, không phải để trang trí.

Thụt lề là cú pháp

Trong C#, khối code nằm trong cặp ngoặc { }. Người mới chuyển sang Python hay tìm ngoặc nhọn và không thấy đâu. Python dùng thụt lề thay cho ngoặc: dòng kết thúc bằng dấu : mở ra một khối, các dòng thuộc khối đó phải thụt vào cùng một mức.

hp = 20

if hp < 30:
    print("Máu yếu!")       # Máu yếu!
    print("Uống bình máu đi")  # Uống bình máu đi
print("Tiếp tục chơi")      # Tiếp tục chơi

Hai dòng print đầu thụt vào 4 dấu cách nên thuộc về if, chỉ chạy khi máu dưới 30. Dòng cuối không thụt nên luôn chạy.

Thử đổi hp = 20 thành hp = 80: hai dòng đầu biến mất, chỉ còn "Tiếp tục chơi". Thụt lề quyết định dòng nào thuộc khối nào.

Quy ước chung là thụt 4 dấu cách. VS Code tự đổi phím Tab thành 4 dấu cách trong file .py, bạn không cần đếm.

Lỗi IndentationError

Thụt lề sai thì Python không chạy luôn. Có ba kiểu hay gặp.

Quên thụt sau dấu ::

if hp < 30:
print("Máu yếu!")
# IndentationError: expected an indented block after 'if' statement on line 1

Thụt thừa ở chỗ không mở khối:

gold = 100
    print(gold)
# IndentationError: unexpected indent

Hai dòng trong cùng khối thụt không đều nhau:

if hp < 30:
    print("Máu yếu!")
      print("Uống bình máu đi")
# IndentationError: unexpected indent

Lỗi hay gặp: chép code từ web về, trong file lẫn cả Tab và dấu cách. Nhìn bằng mắt thì thẳng hàng, nhưng Python báo TabError: inconsistent use of tabs and spaces in indentation. Trong VS Code, bấm Ctrl+Shift+P, gõ Convert Indentation to Spaces để đổi hết sang dấu cách.

In ra màn hình với print

print() in giá trị ra terminal. Truyền nhiều giá trị cách nhau bằng dấu phẩy, Python tự chèn một dấu cách ở giữa.

enemy = "Goblin"
enemy_hp = 45
print("Quái:", enemy, "Máu:", enemy_hp)  # Quái: Goblin Máu: 45

Muốn đổi ký tự ngăn cách hay ký tự cuối dòng thì dùng sep và end:

print("Kiếm", "Khiên", "Cung", sep=" | ")  # Kiếm | Khiên | Cung
print("Đang tải", end="...")
print("xong")                              # Đang tải...xong

Mặc định print xuống dòng sau mỗi lần in. end="..." thay dấu xuống dòng bằng ba chấm, nên chữ "xong" nằm cùng dòng.

Comment

Comment là ghi chú cho người đọc, Python bỏ qua. Comment bắt đầu bằng dấu #, có thể đứng riêng một dòng hoặc cuối dòng code.

# Sát thương cơ bản của kiếm gỗ
damage = 12
damage = damage * 2  # đòn chí mạng nhân đôi
print(damage)        # 24

Python không có cú pháp comment nhiều dòng riêng. Muốn tạm tắt một đoạn code, bôi đen đoạn đó rồi bấm Ctrl+/ trong VS Code, nó thêm # vào đầu mỗi dòng.

Comment nên giải thích vì sao, còn code đã nói làm gì. hp = hp - 10 # trừ 10 máu là comment thừa. hp = hp - 10 # bẫy gai trừ cố định, không tính giáp thì có ích.

Mỗi lệnh một dòng

Python không cần dấu ; cuối dòng. Mỗi dòng là một lệnh. Dòng quá dài có thể ngắt bên trong cặp ngoặc:

total_gold = (120
              + 45
              + 300)
print(total_gold)  # 465

Ở bài tiếp theo, biến trong Python, bạn sẽ thấy lý do tên biến ở đây toàn viết thường nối bằng gạch dưới.

Bài tập

Đoạn code sau có hai lỗi thụt lề. Sửa lại để nó in "Lên cấp!" và "Level mới: 6".

exp = 120
level = 5
if exp >= 100:
level = level + 1
    print("Lên cấp!")
  print("Level mới:", level)

exp = 120
level = 5
if exp >= 100:
    level = level + 1
    print("Lên cấp!")         # Lên cấp!
    print("Level mới:", level)  # Level mới: 6