Try except trong Python

Khi gặp lỗi lúc chạy, Python dừng chương trình và in ra một đống chữ đỏ. Trong game, người chơi gõ sai một ký tự hay thiếu một file lưu không nên làm sập cả game. try và except cho bạn bắt lỗi lại và xử lý, để chương trình chạy tiếp.

Lỗi làm dừng chương trình

bet = int("năm mươi")
print("Dòng này không bao giờ chạy")
# ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'năm mươi'

Lỗi xảy ra lúc chạy gọi là exception. Mỗi loại lỗi có một tên: ValueError, TypeError, KeyError, FileNotFoundError, ZeroDivisionError... Tên lỗi là dòng cuối cùng trong thông báo, đọc dòng đó trước.

try và except

Đặt đoạn code có thể lỗi vào try. Nếu lỗi xảy ra, Python nhảy xuống except thay vì dừng:

text = "năm mươi"
try:
    bet = int(text)
    print("Cược", bet)
except ValueError:
    print("Phải nhập số")  # Phải nhập số

print("Game vẫn chạy tiếp")  # Game vẫn chạy tiếp

Khi int(text) lỗi, dòng print("Cược", bet) bị bỏ qua, Python chạy khối except, rồi tiếp tục bình thường sau đó.

Kết hợp với vòng lặp để hỏi lại tới khi nhập đúng:

while True:
    try:
        amount = int(input("Mua mấy bình máu? "))
        break
    except ValueError:
        print("Nhập một số nguyên")

Bắt lỗi cụ thể

Chỗ người mới hay làm sai là bắt tất cả mọi lỗi:

try:
    damage = calc_damge(50, 20)   # gõ sai tên hàm
except:
    print("Nhập sai")

Lỗi thật ở đây là NameError vì gõ sai tên hàm. Nhưng except: trống nuốt luôn nó và in "Nhập sai", bạn sẽ đi tìm lỗi ở chỗ nhập liệu mà không bao giờ thấy. except Exception: cũng có vấn đề y hệt.

Lỗi hay gặp: dùng except: trống hoặc except Exception: để "cho chắc". Nó giấu cả những lỗi do chính bạn viết sai code. Luôn ghi rõ loại lỗi bạn dự đoán trước được, ví dụ except ValueError:. Lỗi nào không lường trước thì cứ để nó hiện ra.

Một khối try có thể có nhiều except, mỗi cái xử lý một loại:

prices = {"Kiếm": 250, "Khiên": 180}

def price_per_slot(item, slots):
    try:
        return prices[item] // slots
    except KeyError:
        print(f"Tiệm không bán {item}")
    except ZeroDivisionError:
        print("Số ô phải lớn hơn 0")

print(price_per_slot("Kiếm", 2))   # 125
price_per_slot("Cung", 2)          # Tiệm không bán Cung
price_per_slot("Khiên", 0)         # Số ô phải lớn hơn 0

Gộp nhiều loại lỗi xử lý giống nhau bằng tuple: except (ValueError, TypeError):.

Lấy thông tin lỗi với as

try:
    with open("save.json", encoding="utf-8") as file:
        data = file.read()
except FileNotFoundError as error:
    print("Không tìm thấy file lưu:", error.filename)  # Không tìm thấy file lưu: save.json

as error gán object lỗi vào biến error. In error ra sẽ thấy thông báo lỗi đầy đủ, hữu ích để ghi vào file log.

else: chạy khi không có lỗi

Khối else sau except chỉ chạy khi try không có lỗi:

text = "3"
try:
    potions = int(text)
except ValueError:
    print("Nhập sai")
else:
    print(f"Mua {potions} bình máu")  # Mua 3 bình máu

Sao không đặt dòng print vào trong try luôn? Vì như thế nếu chính dòng đó lỗi, except ValueError cũng bắt nhầm luôn. Giữ try càng ngắn càng tốt, chỉ bọc đúng dòng có thể lỗi, phần còn lại đưa xuống else.

finally: luôn chạy

finally chạy dù có lỗi hay không, dù lỗi đã được bắt hay chưa. Dùng cho việc dọn dẹp bắt buộc phải làm:

def load_level(level_id):
    print(f"Hiện màn hình tải level {level_id}")
    try:
        if level_id > 3:
            raise ValueError("Level chưa mở khóa")
        print("Tải xong")
    except ValueError as error:
        print("Lỗi:", error)
    finally:
        print("Ẩn màn hình tải")

load_level(2)
# Hiện màn hình tải level 2
# Tải xong
# Ẩn màn hình tải

load_level(5)
# Hiện màn hình tải level 5
# Lỗi: Level chưa mở khóa
# Ẩn màn hình tải

Dù tải được hay không, màn hình tải cũng phải ẩn đi. Với file thì with đã tự đóng giúp bạn (xem Đọc ghi file), nên finally hay dùng cho các việc khác như trên.

raise trong ví dụ là cách tự tạo ra lỗi khi phát hiện dữ liệu sai. Hàm của bạn gặp tình huống không xử lý được thì raise, để code gọi hàm quyết định làm gì.

Bài tập

Viết hàm load_gold() đọc số vàng từ file gold.txt. Nếu file không tồn tại, trả về 0. Nếu file có nội dung không phải số, in "File lưu bị hỏng" và trả về 0. Đọc được thì in "Đã tải" (dùng else) và trả về số vàng.

def load_gold():
    try:
        with open("gold.txt", encoding="utf-8") as file:
            gold = int(file.read().strip())
    except FileNotFoundError:
        return 0
    except ValueError:
        print("File lưu bị hỏng")
        return 0
    else:
        print("Đã tải")
        return gold

print(load_gold())  # 0 nếu chưa có file gold.txt