Tuple trong Python

Tuple là một dãy giá trị có thứ tự, giống list, nhưng tạo xong thì không sửa được. Tuple dùng cho những nhóm giá trị đi liền với nhau và không nên thay đổi: tọa độ (x, y), màu (r, g, b), một dòng dữ liệu cố định.

Tạo tuple

Tuple dùng ngoặc tròn thay vì ngoặc vuông:

spawn_point = (12, 7)
red = (255, 0, 0)
boss_info = ("Rồng lửa", 5000, 45)

print(spawn_point[0])  # 12
print(boss_info[-1])   # 45
print(len(red))        # 3

Lấy phần tử, cắt bằng slicing, dùng in, index, count đều giống list.

Lỗi hay gặp: tạo tuple một phần tử mà quên dấu phẩy. (5) chỉ là số 5 nằm trong ngoặc, kiểu int. Tuple một phần tử phải viết (5,).

not_tuple = (5)
real_tuple = (5,)
print(type(not_tuple))   # <class 'int'>
print(type(real_tuple))  # <class 'tuple'>

Thật ra dấu phẩy mới tạo ra tuple, ngoặc chỉ để cho dễ nhìn. spawn_point = 12, 7 cũng là tuple.

Không sửa được

Đây là điểm khác chính giữa tuple và list:

spawn_point = (12, 7)
spawn_point[0] = 20
# TypeError: 'tuple' object does not support item assignment

Tuple cũng không có append, remove, sort. Muốn "đổi" thì tạo tuple mới rồi gán lại cho biến:

spawn_point = (12, 7)
spawn_point = (20, spawn_point[1])
print(spawn_point)  # (20, 7)

Nghe có vẻ bất tiện. Vậy tại sao lại dùng tuple?

• Chống sửa nhầm. Điểm hồi sinh của màn chơi không được đổi giữa chừng. Để trong tuple thì có dòng code nào lỡ gán vào, Python báo lỗi ngay thay vì âm thầm làm sai.
• Làm khóa của dictionary được. List không làm khóa được vì nó sửa được. Tuple thì được. Ví dụ lưu quái theo ô trên bản đồ: monsters[(3, 4)] = "Goblin". Xem thêm ở bài Dictionary.
• Người đọc hiểu ý. Thấy tuple là biết nhóm này cố định.

Quy tắc dễ nhớ: danh sách các món cùng loại, số lượng thay đổi (kho đồ, danh sách quái) thì dùng list. Một bộ giá trị khác loại nhau, số lượng cố định (tên, máu, sát thương của một con boss) thì dùng tuple.

Unpacking

Unpacking là tách các phần tử của tuple ra thành từng biến trong một dòng:

boss_info = ("Rồng lửa", 5000, 45)
name, hp, damage = boss_info

print(name)    # Rồng lửa
print(hp)      # 5000
print(damage)  # 45

Số biến bên trái phải bằng số phần tử. Thiếu hay thừa đều lỗi:

name, hp = boss_info
# ValueError: too many values to unpack (expected 2)

Nếu chỉ cần vài phần tử đầu, dùng * để gom phần còn lại vào một list:

top_scores = (1500, 1200, 980, 750, 600)
first, second, *others = top_scores
print(first)   # 1500
print(second)  # 1200
print(others)  # [980, 750, 600]

Biến không dùng tới thì đặt tên _, quy ước báo cho người đọc là "bỏ qua cái này":

name, _, damage = boss_info
print(name, damage)  # Rồng lửa 45

Hàm trả về nhiều giá trị

Unpacking hay gặp nhất khi một hàm trả về nhiều giá trị. Thật ra hàm trả về một tuple, rồi bạn tách nó ra:

def roll_loot():
    return "Ngọc xanh", 3

item, amount = roll_loot()
print(f"Nhận {amount} x {item}")  # Nhận 3 x Ngọc xanh

Trò đổi chỗ hai biến a, b = b, a ở bài Biến cũng chính là tạo tuple rồi unpacking.

Bài tập

Cho player = ("Aki", 14, (3, 9)) gồm tên, level và vị trí. Dùng unpacking để lấy tên, level, rồi lấy tiếp x, y từ vị trí. In ra Aki (level 14) đang ở ô 3, 9.

player = ("Aki", 14, (3, 9))
name, level, position = player
x, y = position

print(f"{name} (level {level}) đang ở ô {x}, {y}")  # Aki (level 14) đang ở ô 3, 9