Bool và toán tử trong Python

bool là kiểu chỉ có hai giá trị True và False. Mọi câu hỏi có hoặc không trong game đều ra bool: nhân vật còn sống không, có chìa khóa chưa, đủ vàng mua đồ chưa. Những giá trị này là đầu vào cho câu lệnh if và vòng lặp while.

Toán tử so sánh

hp = 0
gold = 300
sword_price = 250

print(hp <= 0)              # True
print(gold >= sword_price)  # True

Lỗi hay gặp: viết = khi muốn so sánh. if hp = 0: báo SyntaxError: invalid syntax. Maybe you meant '==' or ':=' instead of '='?. Một dấu bằng là gán, hai dấu bằng là so sánh.

Python cho viết so sánh nối tiếp, đọc giống toán:

level = 15
print(10 <= level <= 20)  # True, level nằm trong khoảng 10 tới 20

So sánh chuỗi thì phân biệt hoa thường: "Aki" == "aki" ra False.

and, or, not

Ghép nhiều điều kiện lại:

• and: đúng khi cả hai đều đúng.
• or: đúng khi ít nhất một đúng.
• not: đảo ngược đúng thành sai và sai thành đúng.

has_key = True
level = 12

can_open_gate = has_key and level >= 10
print(can_open_gate)  # True

is_poisoned = False
is_burning = True
takes_damage = is_poisoned or is_burning
print(takes_damage)  # True

is_alive = True
print(not is_alive)  # False

Người mới hay viết if is_alive == True:. Chạy được nhưng thừa. is_alive đã là bool rồi, viết if is_alive: là đủ. Tương tự, if is_alive == False: nên viết if not is_alive:.

Thứ tự tính

not tính trước, rồi and, cuối cùng or. Khi trộn cả ba, dùng ngoặc cho rõ:

is_boss = True
hp = 50
has_shield = False

# Boss dưới 100 máu, hoặc bất kỳ quái nào không có khiên
can_stun = (is_boss and hp < 100) or not has_shield
print(can_stun)  # True

Không có ngoặc Python vẫn tính đúng, nhưng người đọc code sau sẽ phải dừng lại nghĩ.

Dừng sớm

and và or dừng lại ngay khi đã biết kết quả. Với and, vế trái sai thì vế phải không được tính. Điều này giúp tránh lỗi:

players = 0
total_score = 0

# players == 0 nên Python không tính total_score / players
if players > 0 and total_score / players > 100:
    print("Đội mạnh")

Đổi thứ tự hai vế thì dính ZeroDivisionError.

Truthy và falsy

Chỗ hay gây bất ngờ: if nhận được mọi giá trị chứ không riêng gì bool. Python tự coi mỗi giá trị là "giống đúng" (truthy) hoặc "giống sai" (falsy).

Các giá trị falsy:

• False, None
• số 0, 0.0
• chuỗi rỗng ""
• list, tuple, set, dict rỗng: [], (), set(), {}

Mọi thứ còn lại là truthy.

inventory = []
if inventory:
    print("Có đồ trong túi")
else:
    print("Túi rỗng")  # Túi rỗng

player_name = "Aki"
if player_name:
    print(f"Chào {player_name}")  # Chào Aki

if inventory: là cách viết quen thuộc của Python để hỏi "list có phần tử nào không", thay cho if len(inventory) > 0:.

Cẩn thận với số 0. Nếu gold = 0 là một giá trị hợp lệ, thì if gold: sẽ coi nó như "không có". Khi muốn phân biệt 0 với None, viết rõ if gold is not None:.

Bài tập

Một người chơi được vào hầm ngục nếu: level từ 20 trở lên và có vé, hoặc là admin. Viết biểu thức với level = 18, has_ticket = True, is_admin = False rồi in kết quả. Đổi is_admin thành True và in lại.

level = 18
has_ticket = True
is_admin = False

can_enter = (level >= 20 and has_ticket) or is_admin
print(can_enter)  # False

is_admin = True
can_enter = (level >= 20 and has_ticket) or is_admin
print(can_enter)  # True