Shmup #8: Vòng đời một ván — điểm, máu, Game Over và Restart

Đặt luật kết thúc trước khi vẽ HUD

Game đang chạy vô tận: địch xuống liên tục, tàu hết máu rồi vẫn bay tiếp. Bài này cho ván chơi một điểm bắt đầu và một điểm kết thúc. Quyết định đầu tiên là Game Over không phải pause, nên ta không đụng tới timeScale.

Lưu scene thành SEU_08_HUD. Ván mới bắt đầu ở 0 điểm và 3 HP. Khi tàu về 0 HP, nó vẫn hiện trên màn hình nhưng không điều khiển được, không nhận va chạm, và không có địch mới nào sinh ra. Đạn với địch đang tồn tại vẫn bay nốt, còn điểm thì chốt lại.

Vì sao không đặt Time.timeScale = 0: cách đó đóng băng toàn bộ, kể cả nền sao và hiệu ứng, làm màn hình chết cứng ngay khoảnh khắc người chơi cần nhìn kết quả. Ta chỉ tắt đúng những thứ tạo ra thay đổi trạng thái, còn phần trang trí vẫn sống.

Ai giữ trạng thái, ai chỉ hiển thị

Chuỗi này chỉ đi một chiều, và đó là điểm chính. Health không biết điểm số tồn tại. GameSession không biết có màn hình nào đang hiển thị. HudView chỉ nghe và vẽ, không quyết định gì. Muốn bỏ HUD đi thì ván chơi vẫn chạy đúng luật.

Event Killed truyền theo cả object Enemy chứ không chỉ số điểm. Nhờ vậy bên nghe lấy được cả Data lẫn vị trí con vừa chết, và bài 9 với bài 10 dùng đúng event này mà không phải đổi chữ ký. Event được phát trước khi enemy được trả về pool, nên vị trí đọc ra vẫn là chỗ nó chết chứ không phải chỗ nào khác.

Thay Enemy bằng file đầy đủ trong gói bài 8. Nó đăng ký vào Health.Died, chuyển tiếp thành một event static tên Killed, và huỷ đăng ký khi bị destroy. Static để một session nghe được mọi enemy mà không cần đi tìm từng con; đổi lại mọi listener bắt buộc phải gỡ đăng ký, nếu không nó giữ luôn object của scene cũ sau khi restart.

GameSession trước, UI sau

Assets/_ShootEmUp/Scripts/Core/GameSession.cs

using System;
using ShootEmUp.Combat;
using ShootEmUp.Data;
using ShootEmUp.Enemies;
using UnityEngine;
using UnityEngine.SceneManagement;

namespace ShootEmUp.Core
{
    public sealed class GameSession : MonoBehaviour
    {
        [Tooltip("The ship. Its Health decides when the run ends.")]
        [SerializeField] private Health player;

        [Tooltip("Objects switched off on game over (spawner, player controls).")]
        [SerializeField] private Behaviour[] disableOnGameOver;

        public int Score { get; private set; }
        public bool IsOver { get; private set; }

        public event Action<int> ScoreChanged;
        public event Action GameOver;

        private void OnEnable()
        {
            Enemy.Killed += OnEnemyKilled;
            player.Died += OnPlayerDied;
        }

        private void OnDisable()
        {
            Enemy.Killed -= OnEnemyKilled;
            player.Died -= OnPlayerDied;
        }

        public void Restart()
        {
            SceneManager.LoadScene(SceneManager.GetActiveScene().buildIndex);
        }

        private void OnEnemyKilled(Enemy enemy)
        {
            if (IsOver) return;
            Score += enemy.Data.scoreValue;
            ScoreChanged?.Invoke(Score);
        }

        private void OnPlayerDied(Health _)
        {
            if (IsOver) return;
            IsOver = true;
            foreach (var b in disableOnGameOver) b.enabled = false;
            GameOver?.Invoke();
        }
    }
}

IsOver xuất hiện ở cả hai handler và làm hai việc: chặn chốt ván hai lần nếu có hai nguồn cùng báo tàu chết, và chặn cộng điểm sau khi ván đã kết thúc. Không có nó, những viên đạn còn bay sau lúc chết vẫn ghi điểm vào bảng đã chốt.

disableOnGameOver khai báo kiểu Behaviour[] chứ không phải GameObject[], và khác biệt này là cố ý. Tắt một Behaviour chỉ tắt component đó, nên tàu vẫn hiện trên màn hình trong khi mất khả năng điều khiển. Tắt cả GameObject thì tàu biến mất và màn hình Game Over trông như người chơi chưa từng tồn tại.

Tạo Empty tên GameSession, thêm script, rồi nối:

Phần tử thứ tư là collider của tàu, và nó có mặt trong danh sách vì lý do cụ thể: tàu chết rồi mà collider còn bật thì địch tiếp tục đâm vào và Health tiếp tục bắn event. Tàu có nhiều collider con thì đưa hết vào danh sách.

Kiểm tra lại Health của Player vẫn đang Remove On Death = false như đã đặt ở bài 5. Nếu nó bị xoá lúc chết thì mọi reference trỏ tới nó thành Missing.

Dựng HUD

Đây là thứ cần dựng:

Tạo GameObject → UI → Canvas và đặt tên HUD. Render Mode để Screen Space Overlay. Canvas Scaler chọn Scale With Screen Size, Reference Resolution 1080 × 1920, Match 0.5. Lần đầu tạo TMP Text, Unity sẽ hỏi import TMP Essentials, đồng ý.

EventSystem phải dùng InputSystemUIInputModule. Nếu Unity tạo sẵn StandaloneInputModule, Inspector sẽ hiện nút Replace, bấm vào đó. Module này tự mang theo bộ action UI mặc định cho click và điều hướng, nên bài này không cần thêm map UI nào vào ShmupControls.

Cây object cần dựng:

Anchor và Pivot nghe giống nhau nhưng là hai thứ khác hẳn. Anchor là điểm mà widget bám vào trên object cha. Pivot là điểm neo của chính widget, cũng là tâm khi nó xoay hay co giãn. ScoreText có cả hai ở góc trên bên trái, nên khi khung hình đổi tỉ lệ nó vẫn dính chặt vào góc đó thay vì trôi vào giữa.

Tạo GameOverPanel rồi tắt nó đi ngay từ đầu, vì nó chỉ hiện sau khi chết. Tắt panel thôi, đừng tắt cả Canvas HUD.

Nối HudView

ShootEmUp.asmdef cần thêm reference Unity.TextMeshPro và UnityEngine.UI bên cạnh Input System với Common. Gói bài 8 đã có sẵn cấu hình này.

Assets/_ShootEmUp/Scripts/UI/HudView.cs

using ShootEmUp.Combat;
using ShootEmUp.Core;
using TMPro;
using UnityEngine;

namespace ShootEmUp.UI
{
    public sealed class HudView : MonoBehaviour
    {
        [Header("Sources")]
        [SerializeField] private GameSession session;
        [SerializeField] private Health playerHealth;

        [Header("Widgets")]
        [SerializeField] private TMP_Text scoreText;
        [SerializeField] private TMP_Text healthText;
        [SerializeField] private GameObject gameOverPanel;
        [SerializeField] private TMP_Text finalScoreText;

        private void OnEnable()
        {
            session.ScoreChanged += OnScoreChanged;
            session.GameOver += OnGameOver;
            playerHealth.Changed += OnHealthChanged;

            OnScoreChanged(session.Score);
            OnHealthChanged(playerHealth);
            gameOverPanel.SetActive(session.IsOver);
            if (session.IsOver) OnGameOver();
        }

        private void Start()
        {
            OnScoreChanged(session.Score);
            OnHealthChanged(playerHealth);
        }

        private void OnDisable()
        {
            session.ScoreChanged -= OnScoreChanged;
            session.GameOver -= OnGameOver;
            playerHealth.Changed -= OnHealthChanged;
        }
        public void OnRestartClicked()
        {
            session.Restart();
        }

        private void OnScoreChanged(int score)
        {
            scoreText.text = $"SCORE {score:000000}";
        }

        private void OnHealthChanged(Health health)
        {
            healthText.text = $"HP {new string('|', health.Current)}{new string('.', health.Max - health.Current)}";
        }

        private void OnGameOver()
        {
            finalScoreText.text = $"FINAL SCORE {session.Score}";
            gameOverPanel.SetActive(true);
        }
    }
}

Điểm đáng chú ý là HudView vừa đăng ký event vừa đọc thẳng trạng thái hiện tại ngay trong OnEnable, rồi đọc lại lần nữa trong Start. Nghe như thừa, nhưng event chỉ báo thay đổi, nên một HUD chỉ nghe event sẽ trống trơn cho tới lần thay đổi đầu tiên. Người chơi vào ván mới phải thấy ngay 0 điểm và ba vạch máu, chứ không phải đợi tới lúc bị đánh.

Gắn HudView lên object HUD. Sáu ô reference đang trống:

Nối Session và Player Health từ Hierarchy, bốn widget còn lại kéo từ chính cây HUD:

Cuối cùng là nút Restart. Chọn RestartButton, tìm mục On Click () trong component Button, bấm +, kéo object HUD vào ô object, rồi mở dropdown chọn HudView → OnRestartClicked.

Bước này là chỗ sai phổ biến nhất khi dựng UI, vì sai thì không có thông báo lỗi nào cả: nút bấm xuống, nảy lên, và không xảy ra chuyện gì. Hai lỗi hay gặp là để trống ô object, và chọn nhầm hàm ở nhóm Dynamic thay vì hàm OnRestartClicked trong nhóm dưới.

Mở File → Build Profiles → Scene List và thêm scene SEU_08_HUD đang mở vào danh sách. Restart tải lại scene theo build index, nên scene chưa đăng ký thì lệnh đó ném lỗi ngay.

Chạy trọn ba trạng thái

Ván mới phải hiện SCORE 000000 và đủ ba vạch máu ngay trước hit đầu tiên.

Giết một con InsectBasic được 10 điểm. Để một con bay khỏi đáy màn hình thì được 0 điểm, vì nó đi qua Release chứ không qua TakeDamage như đã tách ở bài 5.

Nhận đủ ba hit: panel hiện lên, phím không điều khiển được nữa, địch đâm vào tàu không ăn thua vì collider đã tắt, và spawner ngừng sinh con mới.

Tàu vẫn nằm đó chứ không biến mất:

Bấm Restart ba lần liên tiếp và chơi trọn ba ván. Điểm phải về 0 mỗi lần, máu đầy lại, và mỗi con bị giết chỉ cộng điểm đúng một lần. Nếu điểm nhân đôi sau khi restart thì có listener chưa gỡ đăng ký, xem lại OnDisable. Nếu reference tới tàu thành Missing thì kiểm tra Remove On Death.

Vòng đời một ván đã kín. Bài sau thêm thứ rơi ra khi địch chết.

Mã nguồn chặng này

Tải script bài 8 — chỉ có code và assembly definition, không kèm scene, prefab hay bộ hình trong ảnh. Nâng từ bài trước thì chép đè file cùng đường dẫn.

Tiếp theo: Shmup #9.