C# cho người mới #1: Cú pháp, biến và kiểu dữ liệu

Series này dành cho ai

Unity dùng C# để viết script. Nếu bạn mở series Làm game bắn máy bay với Unity 6 mà thấy float, List<T> hay class còn lạ, thì nên đi qua series này trước. Nó chỉ dạy phần C# nền tảng, chạy trên console, chưa đụng tới Unity.

Bạn cần cài .NET SDK (bản 6 trở lên), tạo project bằng dotnet new console, rồi dán code vào Program.cs và chạy dotnet run.

Series gồm 7 bài:

1. Cú pháp, biến và kiểu dữ liệu (bài này)
2. Điều kiện và vòng lặp
3. Array, List và Dictionary
4. Hàm, tham số và enum
5. OOP: class, object và constructor
6. OOP tiếp theo: kế thừa, interface và đa hình
7. Exception, LINQ và delegate

Hello World

Dòng code đầu tiên:

Console.WriteLine("Hello, Game Dev!");

Từ .NET 6 trở đi, C# cho phép viết code ngay ở đầu file mà không cần bọc trong class. Cách này gọi là top-level statements, và cả series sẽ dùng nó. Bạn sẽ gặp cấu trúc đầy đủ dưới đây trong tài liệu cũ, nó chạy ra cùng một kết quả:

using System;

class Program
{
    static void Main(string[] args)
    {
        Console.WriteLine("Hello, Game Dev!");
    }
}

• using System;: dùng thư viện chuẩn
• class Program: code C# nằm trong class
• static void Main: chỗ chương trình bắt đầu chạy
• Console.WriteLine: in ra console rồi xuống dòng

Kiểu dữ liệu

Trong game, mọi thứ đều là dữ liệu: máu nhân vật là số, tên người chơi là chuỗi, còn sống hay đã chết là true/false. Mỗi loại dữ liệu có một kiểu riêng trong C#.

Số nguyên

int playerHealth = 100;        // khoảng -2.1 tỷ đến 2.1 tỷ
long worldSeed = 9876543210L;  // số rất lớn
byte itemSlot = 255;           // 0 đến 255, tốn ít bộ nhớ

int là kiểu bạn dùng nhiều nhất. byte có ích khi cần tiết kiệm bộ nhớ, ví dụ kênh màu có giá trị 0 đến 255.

Số thực

float moveSpeed = 5.5f;             // khoảng 7 chữ số chính xác, PHẢI có hậu tố f
double preciseAngle = 45.123456789; // khoảng 15 chữ số chính xác

Lỗi hay gặp nhất: viết float moveSpeed = 5.5; rồi bị báo lỗi. Số có dấu chấm mà không có hậu tố thì C# hiểu là double, và nó không tự ép double về float. Unity dùng float cho gần như mọi thứ (vị trí, góc xoay, tỉ lệ), nên hãy tập thói quen thêm f sau số thực.

Chuỗi và ký tự

string playerName = "BillTheDev";
char rank = 'S';  // một ký tự, dùng nháy đơn

Boolean

bool isAlive = true;
bool isGrounded = false;

Chỉ có 2 giá trị: true hoặc false. Logic game dùng kiểu này rất nhiều.

Bảng tóm tắt

Biến và hằng

Biến: giá trị đổi được

int score = 0;
score = score + 100;  // score giờ là 100
score += 50;          // viết gọn, score là 150

string weapon = "Sword";
weapon = "Bow";  // đổi vũ khí

Hằng: giá trị cố định

const int MAX_HEALTH = 100;
const float GRAVITY = -9.81f;
const string GAME_VERSION = "1.0.0";

Dùng const cho những giá trị không bao giờ đổi. Tên hằng thường viết kiểu UPPER_SNAKE_CASE.

var: để compiler tự đoán kiểu

var damage = 25;          // compiler hiểu là int
var name = "Player";      // compiler hiểu là string
var speed = 3.5f;         // compiler hiểu là float

var tiện, nhưng chỉ nên dùng khi nhìn giá trị gán là biết ngay kiểu.

Toán tử

Toán tử số học

int a = 10, b = 3;

int sum = a + b;       // 13
int diff = a - b;      // 7
int product = a * b;   // 30
int quotient = a / b;  // 3 (chia nguyên!)
int remainder = a % b; // 1 (phần dư, rất hay dùng)

Chỗ dễ sai: int / int cho ra int, phần thập phân bị bỏ đi. Muốn ra số thực thì ép kiểu một trong hai số:

float result = (float)a / b;  // 3.333...

Toán tử % (chia lấy dư) dùng nhiều trong game:

// Xoay vòng 4 hướng: 0, 1, 2, 3, 0, 1, 2, 3...
int direction = (currentStep % 4);

// Kiểm tra số chẵn/lẻ
bool isEven = (number % 2 == 0);

Toán tử so sánh

bool canAttack = (stamina > 0);
bool isDead = (health <= 0);
bool isMatch = (password == "secret");
bool isDifferent = (teamA != teamB);

Toán tử logic

// AND: cả hai phải true
bool canDash = (isGrounded && stamina > 20);

// OR: một trong hai true là đủ
bool gameOver = (health <= 0 || timeLeft <= 0);

// NOT: đảo ngược
bool isVisible = !isHidden;

Toán tử gán rút gọn

health -= 25;     // health = health - 25
score += 100;     // score = score + 100
speed *= 1.5f;    // speed = speed * 1.5f
ammo--;           // ammo = ammo - 1
combo++;          // combo = combo + 1

Nhập và xuất dữ liệu

Xuất ra console

// Xuất và xuống dòng
Console.WriteLine("Game Over!");

// Xuất không xuống dòng
Console.Write("Enter name: ");

// String interpolation: cách viết gọn nhất
string name = "Bill";
int score = 9999;
Console.WriteLine($"Player: {name} | Score: {score}");

// Định dạng ngay trong interpolation
float completion = 0.756f;
Console.WriteLine($"Progress: {completion:P1}");  // "Progress: 75.6%"

Nối chuỗi bằng + nhiều lần rất khó đọc, dễ thiếu dấu cách. $"..." (string interpolation) gọn hơn và là cách phổ biến trong C# hiện nay, nên ưu tiên dùng nó.

Nhập từ bàn phím

Console.Write("Nhập tên nhân vật: ");
string playerName = Console.ReadLine();

Console.Write("Nhập level: ");
int level = int.Parse(Console.ReadLine());

Console.Write("Nhập tốc độ: ");
float speed = float.Parse(Console.ReadLine());

Cẩn thận: Console.ReadLine() luôn trả về string. Muốn có số thì phải dùng int.Parse() hoặc float.Parse(). Nếu người dùng gõ chữ thay vì số, chương trình sẽ dừng vì lỗi. Cách xử lý chuyện này nằm ở bài 7.

Ép kiểu

// Ép ngầm: tự động và an toàn (kiểu nhỏ sang kiểu lớn)
int damage = 50;
float damageFloat = damage;  // 50 thành 50.0f, không mất gì

// Ép tường minh: phải viết ra, có thể mất dữ liệu (kiểu lớn sang kiểu nhỏ)
float position = 3.7f;
int gridX = (int)position;  // 3 (cắt phần thập phân, KHÔNG làm tròn)

// Parse: chuyển string sang số
string input = "100";
int health = int.Parse(input);

Ví dụ tổng hợp: chỉ số nhân vật

// Khai báo chỉ số nhân vật
string characterName = "Dark Knight";
int health = 100;
int maxHealth = 100;
float attackSpeed = 1.5f;
int baseDamage = 25;
bool isAlive = true;

// Nhận sát thương
int incomingDamage = 30;
health -= incomingDamage;
Console.WriteLine($"{characterName} nhận {incomingDamage} damage! HP: {health}/{maxHealth}");

// Kiểm tra còn sống không
isAlive = (health > 0);
Console.WriteLine($"Còn sống: {isAlive}");

// Tính DPS (sát thương mỗi giây)
float dps = baseDamage * attackSpeed;
Console.WriteLine($"DPS: {dps}");

// Tính % HP còn lại
float healthPercent = (float)health / maxHealth * 100;
Console.WriteLine($"HP còn: {healthPercent}%");

Output:

Dark Knight nhận 30 damage! HP: 70/100
Còn sống: True
DPS: 37.5
HP còn: 70%

Bài tập

Bài 1: Ô inventory Tạo các biến cho một item trong inventory: tên item (string), số lượng (int), trọng lượng mỗi cái (float), có xếp chồng được không (bool). In ra thông tin item và tổng trọng lượng.

Bài 2: Tính damage Nhập base damage (int) và hệ số chí mạng (float). Tính damage thường và damage chí mạng. In kết quả dạng: "Normal: 25 | Critical: 50.0".

Bài 3: Đổi tiền Game có 3 loại tiền: Gold, Silver, Copper. 1 Gold = 100 Silver, 1 Silver = 100 Copper. Nhập tổng số Copper, đổi ra và in dạng: "5 Gold, 23 Silver, 17 Copper". (Gợi ý: dùng / và %)

Bài tiếp theo: C# cho người mới #2: Điều kiện và vòng lặp